Ηλειακά Νέα - Νέα & Ειδήσεις από την Ηλεία,Πύργος,Ήλιδα,Ζαχάρω,Ολυμπία.
ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ:
Αρχική Αναδρομή στην Ηλεία την εποχή του σταφιδικού.

Αναδρομή στην Ηλεία την εποχή του σταφιδικού.

Εικόνα 1. Κατάκολο, εμπόριο σταφίδας, protinews.gr  

                Ίσως κάποιοι από εμάς γνωρίζουμε την ιστορία της σταφίδας στον τόπο μας και πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος της για την τοπική ανάπτυξη τον 19ο και τον 20ο αιώνα. Μάλιστα, μέχρι και σήμερα μπορεί κανείς να αντικρίσει κατάλοιπα εκείνου του παρελθόντος, που ίσως να μπορούσαμε να αποκαλέσουμε ένδοξο. Παλιά, εγκαταλελειμμένα κτίρια που άλλοτε λειτουργούσαν ως αποθήκες για τον “μαύρο χρυσό”, στέκονται σε διάφορες μεριές του νομού για να μας θυμίζουν κάτι από τα παλιά. Είναι αλήθεια πως τα χρόνια ακμής του σταφιδεμπορίου αποτέλεσαν μια εποχή αίγλης για την τοπική κοινότητα, η οποία όμως δεν κράτησε για πολύ. Τη θέση της πήρε μια μεγάλη και βαθιά κρίση που τάραξε την κοινωνία και την οικονομία του νομού.

                 Η καλλιέργεια σταφιδαμπέλων στην Ηλεία χρονολογείται πριν την ελληνική επανάσταση. Στα τέλη του 18ου αιώνα καράβια φορτωμένα με σταφίδα ξεκινούσαν από το λιμάνι της Κυλλήνης με προορισμό τη Βρετανία, την Ολλανδία και την Τεργέστη. Η επέκταση των καλλιεργειών στις πεδιάδες της Ηλείας ήρθε στις αρχές του 19ου αιώνα.

                Η παραγωγή σταφίδας στην περιοχή ήταν αξιοσημείωτη. Φαίνεται άλλωστε, από το γεγονός πως, ήδη από το 1858, ο Θαλής Θεοδωρίδης από τον Πύργο είχε προτείνει την ιδέα του συνεταιρισμού των σταφιδοπαραγωγών. Επιπλέον, σημαντικά έργα έγιναν στην περιοχή για να εξυπηρετήσουν την μετακίνηση και την αποθήκευση του προϊόντος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και η δημιουργία, το 1881, του σιδηροδρομικού δικτύου Πύργου- Κατακόλου, που αποτέλεσε την δεύτερη γραμμή που κατασκευάστηκε στο νέο ανεξάρτητο ελληνικό κράτος, για την μεταφορά της σταφίδας από την πρωτεύουσα του νομού στο επίνειο. Το 1856 αρχίζουν τα έργα στο λιμάνι Κατακόλου με στόχο να διώχνουν την σταφίδα με τα καράβια στην Ευρώπη και το 1861 κατασκευάστηκε ο φάρος Κατακόλου.

                Στην Ηλεία κυριαρχούσε, όπως και στην υπόλοιπη Πελοπόννησο, η μικρή και μεσαία ιδιοκτησία. Η εκμετάλλευσή της περιοριζόταν συχνά στα πλαίσια της οικογένειας, δηλαδή όλα τα μέλη της οικογένειας βοηθούσαν στις εργασίες, οι οποίες κρατούσαν σχεδόν όλο το χρόνο. Η σταφιδοκαλλιέργεια στη βορειοδυτική Πελοπόννησο απασχολούσε πολλούς ανθρώπους, αγρότες, εργάτες μόνιμους και εποχιακούς, οι οποίοι κατέφθαναν από κάθε άκρη της χώρας. Οι ιδιοκτήτες σταφιδαμπέλων στόχευαν στην κοινωνική άνοδο και την οικονομική αποκατάσταση, πιθανόν βασιζόμενοι σε παραδείγματα πλουτισμού μεγάλων σταφιδοπαραγωγών της τοπικής κοινωνίας.

                Χαρακτηριστική είναι η προβολή του πλουτισμού στον Πύργο με πολυτελείς κατασκευές, εξοχικές επαύλεις και βαρύτιμα έπιπλα. Ο μεγαλέμπορος Αθ. Μανωλόπουλος έδωσε το ασύλληπτο για την εποχή ποσό των 150.000 δραχμών για την ανέγερση μεγάρου, που θα λειτουργούσε ως δημόσιο νοσοκομείο. Η οικονομική ευμάρεια φαίνεται και από την βελτίωση στον τρόπο ζωής της υπαίθρου. Στα Λεχαινά, το Κολλύρι και το Λαμπέτι παρατηρείται μεγάλη οικοδομική άνθηση με πλούσια νεοκλασικά σπίτια και ωραία καταστήματα. Οι άνθρωποι αλλάζουν ακόμα και την ενδυμασία τους. Η εικόνα αυτή θα άλλαζε ριζικά στα επόμενα χρόνια με μισοτελειωμένα κτίρια και ερημωμένα μαγαζιά.

                Η Ηλεία ήταν από τους πρώτους νομούς που βίωσαν τη σταφιδική κρίση, κι αυτό γιατί σε μεγάλο βαθμό η οικονομία της βασιζόταν στην παραγωγή σταφίδας. Έτσι στις αρχές της δεκαετίας του 1890 και το ξέσπασμα της κρίσης, η αίγλη και ο πλούτος άρχισαν σιγά- σιγά να εξαφανίζονται. Εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους, ενώ τα χρέη έπλητταν μεγάλο μέρος της κοινωνίας, ανεξαρτήτως θέσης. Χαρακτηριστικά, άλλες χρονιές στην Ηλεία μετέβαιναν για εργασία στα αμπέλια 6-7 χιλιάδες εποχιακοί εργάτες, ενώ το 1894 εργάστηκαν 1000. Μάλιστα, από το 1893 σημειώνονται αλλεπάλληλες πτωχεύσεις και μεγάλες περιουσίες δημεύονται λόγω χρεών.

KAGIAFAS STAFIDA 11-8-1935DIAKOYMOGIANNOPOYLOS STAYROPOYLOS KORMAS KOYBELIVTHS KOYLAMPAS.jpg                Οι αντιδράσεις όσων εργάζονταν στον τομέα της σταφίδας, αλλά και ολόκληρης της ηλειακής κοινωνίας, ήταν άμεσες και έντονες. Ήδη από τις αρχές του 1893 άρχισαν να διοργανώνονται συλλαλητήρια. Στις 13 Φεβρουαρίου 1893 πραγματοποιήθηκε  στον Πύργο ένα από τα πρώτα συλλαλητήρια του νομού. Στις 12 Σεπτεμβρίου 1893 πραγματοποιήθηκε Πανηλειακό συλλαλητήριο στον Πύργο και εκδόθηκε ψήφισμα που ζητούσε να αναβληθεί η είσπραξη των φόρων. Κινητοποιήσεις γίνονταν και σε μικρότερες πόλεις και χωριά όπως η Ολυμπία, η Αμαλιάδα, τα Λεχαινά και η Γαστούνη, κυρίως το 1895, όταν ξέσπασε νέο κύμα αντιδράσεων. Δεν έλειπαν, μάλιστα, και οι ακραίες εκφάνσεις αυτών των αντιδράσεων, όπως η απόπειρα ανατινάξεως της οικίας του εμπόρου Ψημμένου στην Αμαλιάδα και των γραφείων του εμπόρου Μητρόπουλου στον Πύργο. Το καλοκαίρι του 1895 ορισμένα χωριά ( Μπαρμπάσαινα, Λαμπέτι, Κολλύρι, Μυρτιά, Βούναργο, Στρέφι, Ξυλοκέρα, Κατσαρού, Αγ. Ιωάννης, Τζόγια) αρνήθηκαν πεισματικά την πληρωμή των χρεών προς τους δανειστές. Πρωτοστάτες ήταν οι κάτοικοι της Μπαρμπάσαινας, η οποία γι’ αυτό το λόγο ονομάστηκε “Αγία Λαύρα της Ηλείας”. Η αστυνομία για να τους αντιμετωπίσει, προέβη σε συλλήψεις. Μεγάλες συγκεντρώσεις έγιναν και το 1905 στην πλατεία Ιατρίδη. Επιπλέον, ένα ακόμη συλλαλητήριο διοργανώθηκε στις 10.5.1915, όπου αγρότες από χωριά της Ηλείας εμπόδισαν το τρένο να φύγει φορτωμένο με σταφίδα για την Αθήνα. Τους συνέλαβαν και φυλακίστηκαν. Στις 29 Ιουνίου 1936 γίνεται το σταφιδικό συνέδριο στον Πύργο, στο οποίο πήραν μέρος 300 εκπρόσωποι από τις γύρω περιοχές.

Εικόνα 2. Οι πρωτεργάτες μετά το συνέδριο στον Καϊάφα το 1935, lyrasi.blogspot.com  

                Για να αντιμετωπίσει με το καλύτερο δυνατό τρόπο τις οξυμένες αντιδράσεις, χωρίς να προκαλέσει μεγαλύτερο πρόβλημα, το 1895 ο υπουργός Εξωτερικών δίνει διαταγή για την τήρηση της δημόσιας ασφάλειας, με σιωπηρή αναβολή είσπραξης των φόρων στα χωριά της δυτικής Πελοποννήσου από τον Ιανουάριο. Στην Ηλεία μάλιστα, όπως αναφέρεται στην εφημερίδα “Ακρόπολις” η κατάσταση ήταν τόσο τεταμένη, ώστε δεν γίνονταν δίκες, αφού οι κλητήρες δεν τολμούσαν να επιδώσουν τις κλητεύσεις.

                Οι συνέπειες της σταφιδικής κρίσης έγιναν γρήγορα ορατές και ακολούθησαν το ελληνικό κράτος για πολλά χρόνια. Ένα από κυριότερα προβλήματα ήταν η οικονομική εξαθλίωση των παραγωγών, οι οποίοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα πλούσια μέγαρα και την πολυτελή ζωή. Στον Πύργο και την Αμαλιάδα μέγαρα και επαύλεις ερημώθηκαν και έμειναν να θυμίζουν την ευμάρεια που έζησε κάποτε ο τόπος. Η αδυναμία αποπληρωμής των δανείων από τους παραγωγούς είχε ως αποτέλεσμα δεκάδες πλειστηριασμούς και δημεύσεις περιουσιών. Η κατάσταση ήταν τόσο άσχημη, που η εφημερίδα “Ακρόπολις” χαρακτηρίζει την περιοχή “νεκρόπολη”. Στην Ηλεία τα χρέη και η ένδεια ταλάνιζαν την περιοχή με ανθρώπους να μην δύνανται να εξασφαλίσουν ούτε την τροφή τους και πολλές περιουσίες να δημεύονται.

                Σε χειρότερη κατάσταση βρέθηκαν οι αγρότες και οι εργάτες στα χωράφια. Για να μπορέσουν να επιβιώσουν στράφηκαν σε ληστείες και έτσι παρατηρήθηκε μεγάλη αύξηση της εγκληματικότητας. Το φαινόμενο της τοκογλυφίας μάστιζε την Ηλεία εκείνη την περίοδο. Η κατάσταση επιδεινωνόταν λόγω πολλών σκανδάλων που ξέσπασαν και σχετίζονταν κυρίως με τους σταδιφαποθηκάριους. Στον Πύργο ξέσπασε μεγάλο σκάνδαλο με τον αποθηκάριο Καραλή, ο οποίος έκανε σημαντικού μεγέθους καταχρήσεις, ενώ κύριος κατηγορούμενος για καταχρήσεις και πλαστά δελτία παρακρατήματος ήταν και ο Αγησίλαος Παπαδάκος, υπεύθυνος αποθηκάριος στις αποθήκες του Πύργου.

                Επιπλέον, η σταφιδική κρίση και η γενική οικονομική δυσπραγία επέτειναν την πολιτική αστάθεια και προέβαλαν πολιτικούς με ιδιόρρυθμες, ακραίες απόψεις. Για παράδειγμα στην Ηλεία, στα τέλη του 19ου αιώνα, αποκτά υψηλή δημοτικότητα ο υποψήφιος ανεξάρτητος βουλευτής Α. Γκριμούτης, ο οποίος πρέσβευε αναρχικές απόψεις. Έγινε ιδιαίτερα αγαπητός στον λαό της Ηλείας, που βίωνε μεγάλες δυσκολίες λόγω του σταφιδικού ζητήματος. Πολλοί τον δέχονταν ως σωτήρα των χωρικών και μέσα από τους λόγους και τα άρθρα του ξεσήκωνε το πληθυσμό.

                Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε πόσο μεγάλη ήταν η επίδραση τόσο της παραγωγής σταφίδας όσο και της κρίσης που την ακολούθησε για τον τόπο μας. Έφερε ευμάρεια και ευκαιρίες, ενώ στο τέλος τα πήρε όλα πίσω, αφήνοντας ένα μέρος του πληθυσμού στα όρια της φτώχειας, συσπειρώνοντας όμως τον λαό της επαρχίας που για πρώτη φορά διαμαρτύρεται και διαδηλώνει μαζικά. Τα παλιά νεοκλασικά, οι εγκαταλελειμμένοι σταθμοί και  οι άδειες αποθήκες, έχουν μείνει να μας υπενθυμίζουν εκείνο το κομμάτι του παρελθόντος.

Λιαροπούλου Θεοδώρα

Εικόνα 3.Μεταφορά κιβωτίων σταφίδας στα βαγόνια της ΣΠΚ δεκαετία 1950, ΕΑΣ Ηλείας-Ολύμπίας.  

Βασικές Πηγές:

Αρώνη-Τσίχλη Καίτη, Το σταφιδικό ζήτημα και οι κοινωνικοί αγώνες στην Πελοπόννησο 1893-1905

Πιζάνιας Πέτρος, Οικονομική Ιστορία της Ελληνικής σταφίδας 1851-1912

Αβδελίδης Παρμενίων, Η αγροτική οικονομία και οι προοπτικές ανάπτυξής της

Σχολιασμός

Κοινοποιήστε το: